GÜNÜMÜZ DÜNYASINDA VE TÜRKİYEDE “BAĞIMSIZ DENETİM”

            Finansal piyasaların iyi işleyebilmesi ve gelişebilmesi için gerekli olan güven ortamının sağlanması gereklidir. Mali tabloların önemli yanlışlık ve hata riski içermeleri nedeniyle potansiyel finansal tablo kullanıcılarının karar almaları zorlaştırmaktadır. Bu nedenle finansal tablolar bağımsız denetim kuruluşları tarafından denetlenerek gerekli şeffaflığın ve güvenin sağlanması amaçlanmaktadır.  21. yy.’da ortaya çıkan skandallardan sonra bağımsız denetim kuruluşlarının görevlerini tam olarak yerine getirmedikleri görülmüştür. Bu nedenle Amerika, Avrupa ve Japonya başta olmak üzere yasalar çıkarılmış ve kamu gözetim kurumları kurulmuştur. Fakat çıkarılan bu kanunlara ve kurulan kamu gözetim kurumlarına rağmen skandallar devem etmiştir. Bunun nedeni yasaların değişen piyasa koşullarına geç uyum sağlamaları ve etkin bir pro-aktif politikaların uygulanamamasıdır.

            Finansal piyasalar, fon arz ve talep edenleri bir araya getiren piyasalardır. Finansal piyasalarda şeffaflığın sağlanamadığı bir durumda işlem yapmak mümkün değildir. Günümüzde piyasalarda şeffaflığı sağlamanın en etkin yolu bağımsız denetim ve bu bağımsız denetim faaliyetlerini denetleyen kamu gözetimidir. Son yüzyılda ortaya çıkan skandallara baktığımız zaman bağımsız denetim şirketlerinin yapılan usulsüzlüklere ve muhasebe hilelerine göz yumdukları görülmektedir. Enron, Worldcom (Amerika), Parmalat (İtalya), Ahold (Hollanda) ve Kanebo (Japonya) gibi skandalların ortaya çıkması ile birlikte bağımsız denetim firmalarının denetimle ilgili fonksiyonlarını tam olarak yerine getiremedikleri görülmüştür. Tüm bu gelişmeler neticesinde finansal piyasaların güvenilirliğini sağlayacak, önemli ölçüde meslekten bağımsız olacak, kamu güvenini ve kamu yararını sağlayacak bir sisteme ihtiyaç duyulmuş ve birçok ülkede kamu gözetimi kurumları kurulmuştur.

           Günümüzde işletmelerin büyüklüğü, sayılarını çokluğu ve yapılarının karmaşıklığı nedeniyle, şirketlerin şeffaf olmasının gerekliliği ve dolayısıyla doğru ve güvenilir bilgi ihtiyacı artmaktadır. 2000’li yılların başlarında ortaya çıkan muhasebe skandalları sebebiyle büyük ölçekli şirketlerin iflasıyla sonuçlanan olaylar, şirket yönetimlerine olan güveni derinden sarsmıştır. Yakın geçmişte yaşanan bu muhasebe usulsüzlükleri neticesinde ABD’de Sarbanes-Oxley ile başlayan ve Avrupa’ da Revize 8 Numaralı Direktifle devam eden yasal düzenlemelerin paralelinde Türk Ticaret Kanununda yapılan düzenlemeler ülkemizde de şirketler ve bağımsız denetim açısından yenilikler getirmiştir. ABD, Avrupa ve ülkemizde ortaya konulan yasal düzenlemelerin amacı bağımsız denetimin etkinliği ve dolayısıyla şirketlerin şeffaflığıdır. Bu açıdan şeffaflığın artırılabilmesi ve şirket yönetimlerine olan güvenin sağlanabilmesi bağımsız denetimin etkin olmasına bağlıdır. 

ÜLKEMİZDE DENETİM KONUSUNDA DÖNÜM NOKTALARI

 

KANUN ADI

KANUN

NUMARASI

RESMİ GAZETENİN

TARİH

SAYISI

Kamu Mali Yönetim Kontrol Kanunu

5018

10.12.2003

25326

Bankacılık Kanunu

5411

19.10.2005

25983

Sayıştay Kanunu

6085

03.12.2010

27790

Yeni Türk Ticaret Kanunu

6102

14.02.2011

27846

Kamu Gözetimi  Muhasebe ve Denetim Standartları  Kurumu     

660  S.KHK

26.09.2011

28103

Sermaye Piyasası Kanunu

6362

06.12.2012

28513

Serbest Muhasebeci Mali Müşavir ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu    (6 /07/2008 Tarih ve 26948 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5786 Sayılı Kanun ile güncellenmiştir)

3568

01.06.1989

20194

 

            Küreselleşmeye bağlı olarak ülkeler arasındaki ekonomik ve ticari ilişkiler artmaktadır. Bu nedenle, işletmelerin kamuyu bilgilendirmelerinde uluslararası düzeyde geçerli standart ve uygulamaları kullanmaları çok önemli hale gelmektedir. Yirmi birinci yüzyılda büyük kurumsal şirket başarısızlıkları sonrasında, denetim kalitesi ve kamuoyunun aydınlatılması standart belirleyiciler, düzenleyiciler ve uygulayıcılar için bir öncelik haline geldi. Denetim kuruluşlarında, şeffaflığı artırmak ve denetimin kalitesini yükseltmek finansal sistem ve ülke ekonomileri açısından uzun dönemde başarısızlıkları önleme ve refaha ulaşmada bir gereklilik olarak ortaya çıkmıştır.

          Finansal raporların güvenilirliğini sağlayacak, bağımsız denetim mesleğinin tümünü kapsayacak, ancak meslekten de önemli ölçüde bağımsız olacak; denetimin kalitesini yükseltecek, kamunun güvenini sağlayacak ve kamu yararını gözetecek bir sisteme ihtiyaç duyulmuş, ABD başta olmak üzere birçok ülkede denetimin gözetimi kurumları oluşturulmuştur. Ülkemizde de bağımsız denetime ilişkin düzenleyici ve denetleyici otorite  çokluğu, muhasebe denetimi mesleğinin daha çok vergi mevzuatı çerçevesinde şekillenmesi gibi hususlar dolayısıyla, bağımsız denetim sisteminde bir reform yapılarak bağımsız denetimle ilgili kamu otoritesi tek çatı altında toplanarak Kamu Gözetimi Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu (KGK) kurulmuş ve bağımsız denetimin düzenlenmesiyle ilgili yetki ve sorumluluklar KGK’ ya devredilmiştir.

          Yapılan bu düzenlemelerin ardından ülkemizde, bağımsız denetimde şeffaflığın sağlanması amacına yönelik olarak bağımsız denetim kuruluşlarınca şeffaflık raporları düzenlenip yayınlanmaya başlanmıştır.

 

ÜLKEMİZDE DÜZENLEYİCİ VE DENETLEYİCİ KURUMLAR

 

DÜZENLEYİCİ ve DENETLEYİCİ KURUM  ADI

KISA

ADI

İNTERNET ADRESLERİ

KANUN N0

RESMİ GAZETENİN

TARİH

SAYISI

Rekabet Kurumu

RK

www.rekabet.gov.tr

 

 

 

Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu

EPDK

www.epdk.gov.tr

 

 

 

Bankacılık ve Düzenleme Kurumu

BDDK

www.bddk.org.tr

 

 

 

Sermaye Piyasası Kurulu

SPK

www.spk.gov.tr

 

 

 

Bilgi Teknolojileri İletişim Kurumu

BTK

www.btk.gov.tr

 

 

 

Tütün.Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkiler Piyasası Düzenleme Kurumu

TAPDK

www.tapdk.gov.tr

 

 

 

Özelleştirme İdaresi

Öİ

www.oib.gov.tr

 

 

 

Kamu İhale kurumu

KİK

www.ihale.gov.tr

 

 

 

Şeker Kurumu

SK

www.sekerkurumu.gov.tr

 

 

 

Radyo ve Televizyon Üst Kurulu

RTUK

www.rtuk.org.tr

 

 

 

Kamu Gözetimi Muhasebe ve Denetim Standartları  Kurumu     

KGK

www.kgk.gov.tr

 

 

 

Maliye Bakanlığı

MB

 

 

 

 

Gelir İdaresi Başkanlığı

GİB

www.gib.gov.tr

 

 

 

 

DÜNYADA VE ÜLKEMİZDE DENETİM ANLAYIŞI

 

TEMEL BAKIŞ AÇISI

KLASİK DENETİM ANLAYIŞI

GÜNCEL YENİ ANLAYIŞ

GÖZLEM ŞEKLİ

GEÇMİŞE YÖNELİK DENETİM

DAHA ÇOK GELECEĞE YÖNELİK DENETİM

DENETİM ÇALIŞMA ZAMANI

BİLANÇO GÜNÜNDEN  ÖNCE VE SONRA

DEVAMLI SÜREÇ

RİSK ALGILAMA ŞEKLİ

MUHASEBECİ / DENETÇİ GÖZÜ İLE BAKIŞ

İŞLETMECİ GÖZÜYLE BAKIŞ

DENETİM PERSONELİNİN EĞİTİMİ

İKTİSATÇI,İŞLETMECİ,

HUKUKÇU,BİLİŞİMCİ

BUNLARA İLAVETEN  MÜHENDİS  BİLGİSAYAR,TABİ BİLİMLER

RİSK ANALİZİNE BAKIŞ

MALİ TABLO ANALİZLERİ

ANAHTAR PERFORMANS VE BENZERİ GÖSTERGELER

KULLANILAN YÖNTEM

STANDART

İŞLETMEYE ÖZGÜ

AĞIRLIK NOKTASI

İÇ KONTROL SİSTEMİ

İŞLETME SÜREÇLERİ

BENCMARKİNG (KIYASLAMA)

HAYIR

EVET

BİLGİ İŞLEM KULLANIMI

STAND-ALONE TOOLS

BÜTÜNLEŞİK BİLGİ SİSTEMLERİ  BT-(IT)